dr Paweł Rutkowski

Kształcenie językowe dzieci migających

Od 2014 roku wykonywane są w Polsce adaptacje podręczników szkolnych skierowane do uczniów z trudnościami w uczeniu i/lub komunikowaniu się. W ramach tej serii publikacji Pracownia Lingwistyki Migowej Uniwersytetu Warszawskiego opracowała na zlecenie Ministerstwa Edukacji Narodowej kilkadziesiąt elektronicznych podręczników wykorzystujących polski język migowy (PJM). Ich odbiorcami są uczniowie niesłyszący i słabosłyszący. Dzieci te uczą się w szkołach specjalnych, oddziałach i szkołach integracyjnych lub w szkołach ogólnodostępnych (zgodnie z decyzją ich rodziców).

Cykl podręczników w PJM to pierwsze takie przedsięwzięcie na gruncie polskim i jedno z niewielu tego typu na świecie. Uczniowie głusi i niedosłyszący mają ograniczoną percepcję dźwiękową, przez co wykształcanie się u nich kompetencji językowej nierzadko przypomina proces nabywania języka obcego. Polszczyzna staje się językiem drugim, a podstawowym sposobem komunikacji jest język migowy. Zrozumienie pisanych tekstów polskich bardzo często sprawia zatem dziecku głuchemu poważną trudność. W celu zwiększenia ich dostępności w referowanym tu projekcie adaptacyjnym posłużono się tłumaczeniem na PJM. Zabieg ten z jednej strony uczynił przekazywane treści bardziej zrozumiałymi dla uczniów głuchych, a z drugiej może okazać się ważnym wsparciem w rozwijaniu ich biegłości w języku polskim. Przekład wymagał wypracowania pewnych strategii radzenia sobie m.in. z terminologią polską niemającą oczywistych odpowiedników w PJM. Nowatorskim aspektem projektu było również sporządzenie migowych tłumaczeń tekstów literackich, w tym piosenek i wierszy. Niniejsze wystąpienie posłuży szczegółowemu omówieniu wyzwań, które stanęły przed zespołem adaptatorów, oraz sposobów korzystania z multimedialnych podręczników przez nauczycieli. Wystąpienie zostanie zilustrowane przykładami zaczerpniętymi z zaadaptowanych podręczników.

Biogram:

Twórca i kierownik Pracowni Lingwistyki Migowej Uniwersytetu Warszawskiego. Językoznawca ogólny, specjalista w zakresie składni języków naturalnych, badacz polskiego języka migowego (PJM). Autor ponad stu prac naukowych i podręczników, w tym kilkudziesięciu opublikowanych w wydawnictwach międzynarodowych. Absolwent Uniwersytetu Warszawskiego i Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Beneficjent wielu nagród, grantów i stypendiów, m.in. przyznanych przez Narodowe Centrum Nauki, Fundację na rzecz Nauki Polskiej, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Fundację Fulbrighta, Fundację Kościuszkowską, DAAD, tygodnik „Polityka” i Fundację im. Stefana Batorego. Odbywał studia i staże naukowe w USA (Yale University, Wayne State University) oraz w ośrodkach europejskich (Oksford, Madryt, Poczdam).